หนึ่งในโองการที่ประมวลหลักจริยธรรม การเป็นผู้นำ และการปฏิสัมพันธ์ทางสังคมไว้อย่างงดงามที่สุด คือ สูตรสำเร็จของการสร้างความสัมพันธ์และการเป็นผู้นำที่ครองใจคน ซึ่งเริ่มต้นด้วยหัวใจที่อ่อนโยน  ตามด้วย การให้อภัยเมื่อผิดพลาด การให้เกียรติ ร่วมคิดร่วมทำและจบด้วยความเด็ดเดี่ยวพร้อมมอบหมายต่อพระผู้เป็นเจ้า

     พระผู้เป็นเจ้า ผู้ทรงสูงส่ง ทรงตรัสว่า :

فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللَّهِ لِنتَ لَهُمْ ۖ وَلَوْ كُنتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانفَضُّواْ مِنْ حَوْلِكَ ۖ 

فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ ۖ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ

     "เนื่องด้วยความเมตตาจากอัลลอฮ์นั่นเอง เจ้า (มูฮัมมัด) จึงได้สุภาพอ่อนโยนแก่พวกเขา และหากเจ้าเป็นผู้ประพฤติหยาบคาย และมีใจแข็งกระด้างแล้วไซร้ แน่นอนพวกเขาก็ย่อมแยกตัวออกไปจากรอบๆ เจ้ากันหมดแล้ว ดังนั้นจงอภัยให้แก่พวกเขาเถิด และจงขออภัยโทษให้แก่พวกเขาด้วย และจงปรึกษาหารือกับพวกเขาในกิจการทั้งหลาย ครั้นเมื่อเจ้าได้ตัดสินใจ (เด็ดขาด) แล้ว ก็จงมอบหมายไว้วางใจแด่อัลลอฮ์เถิด แท้จริงอัลลอฮ์ทรงรักผู้มอบหมายไว้วางใจ (ต่อพระองค์)"

     โองการนี้มาจากซูเราะฮ์ อาลิ อิมรอน อายะฮ์ที่ 159 ในคัมภีร์อัลกุรอาน ซึ่งเป็นหนึ่งในอายะฮ์ที่ประมวลหลักจริยธรรม การเป็นผู้นำ และการปฏิสัมพันธ์ทางสังคมไว้อย่างงดงามที่สุด

บทเรียนและแง่คิดสำคัญ

     โองการนี้ประทานลงมาในบริบทหลังสงครามอุฮุด ซึ่งเป็นสถานการณ์ที่มุสลิมกลุ่มหนึ่งทำผิดพลาดจนนำไปสู่ความสูญเสีย แต่อัลลอฮ์ทรงแนะแนวทางให้ท่านศาสดามุฮัมมัด (ซ็อลฯ) ปฏิบัติต่อพวกเขาด้วยความเมตตาแทนการตำหนิรุนแรง แง่คิดที่ได้รับสามารถแบ่งออกเป็น 5 ประการหลัก ดังนี้

     ▪️ ความอ่อนโยนคือความเมตตาจากพระเจ้า : ความสุภาพและท่าทีที่นุ่มนวลไม่ใช่จุดอ่อน แต่เป็นความโปรดปราน (เนียะอ์มัต) ที่อัลลอฮ์ (ซ.บ.) ทรงประทานให้แก่ผู้เป็นผู้นำและผู้เผยแพร่ศาสนา

     ▪️ วาจาและหัวใจที่หยาบกระด้างขับไล่ผู้คน : หากผู้นำหรือผู้ตักเตือนมีพฤติกรรมที่ก้าวร้าว แข็งกระด้าง หรือไร้น้ำใจ ต่อให้สัจธรรมหรือหลักการที่เขานำมาจะดีแค่ไหน ผู้คนก็พร้อมที่จะหันหลังและเดินจากไป

     ▪️ การให้อภัยและขอดุอาอ์ให้ผู้อื่น : เมื่อผู้ใต้บังคับบัญชาหรือคนรอบข้างทำผิดพลาด สิ่งที่ควรทำตามลำดับคือ

• การอภัย (اعْفُ) : ยกโทษให้ในเรื่องส่วนตัว ไม่ผูกใจเจ็บ
• การขออภัยโทษ (اسْتَغْفِرْ) : วิงวอนต่ออัลลอฮ์ให้ทรงอภัยโทษในความผิดบาปของพวกเขาด้วย เพื่อเป็นการชำระล้างจิตใจให้บริสุทธิ์ต่อกัน

     ▪️ *หลักการปรึกษาหารือ (شَاوِرْهُمْ) : การบริหารงานที่ดีต้องให้เกียรติและรับฟังความคิดเห็นของผู้อื่น แม้ท่านศาสดา (ซ็อลฯ) จะได้รับวะฮีย์ (วิวรณ์) จากพระเจ้า แต่พระองค์ก็ยังสั่งให้ท่านปรึกษาหารือกับซอฮาบะฮ์ เพื่อสร้างความรู้สึกมีส่วนร่วมและสร้างความสมานฉันท์ในหมู่คณะ

     ▪️ *การเด็ดขาดและมอบหมาย (ตะวักกัล - تَوَكَّلْ) : เมื่อผ่านกระบวนการคิดและปรึกษาหารือจนได้ข้อสรุปแล้ว ขั้นตอนต่อไปคือการลงมือทำด้วยความเด็ดเดี่ยว โดยตัดความลังเลออกไป แล้วมอบหมายความสำเร็จนั้นไว้กับอัลลอฮ์ เพราะมนุษย์มีหน้าที่วางแผนและลงมือทำ ส่วนผลลัพธ์เป็นสิทธิ์ของพระองค์

สรุปหัวใจสำคัญ

     อายะฮ์นี้คือ สูตรสำเร็จของการสร้างความสัมพันธ์และการเป็นผู้นำที่ครองใจคน เริ่มต้นด้วย หัวใจที่อ่อนโยน  ตามด้วย การให้อภัยเมื่อผิดพลาด การให้เกียรติร่วมคิดร่วมทำ  และจบด้วย ความเด็ดเดี่ยวพร้อมมอบหมายต่อพระผู้เป็นเจ้า

บทความ : เชคมุฮัมมัดนาอีม ประดับญาติ

Copyright © 2026 SAHIBZAMAN.NET-สื่อเรียนรู้อิสลามสำหรับอิสระชนคนรุ่นใหม่