การหยุดคิด ทบทวน และประเมินผลลัพธ์ทุกครั้งก่อนที่จะเปล่งวาจาใด ๆ ออกไปสำหรับคนที่ฉลาดนั้น เขาจะนำคำพูดไปกลั่นกรองในใจก่อน หากเห็นว่าดีจึงพูด หากเห็นว่ามีโทษเขาจะเงียบ ส่วนคนโง่เขลา พวกเขาจะพูดออกไปก่อน แล้วค่อยใช้หัวใจหรือความรู้สึกนึกคิดตามมาทีหลังคำพูดที่จุดชนวนความขัดแย้งหรือทำร้ายจิตใจผู้อื่น
ท่านอิมามอะลี (อ.) กล่าวว่า :
ِلِسَانُ الْعَاقِلِ وَرَاءُ قَلْبِهِ، وَقَلْبُ الْأَحْمَقِ وَرَاءَ لِسَانِه
"ลิ้นของคนฉลาดจะอยู่ข้างหลังหัวใจของเขา และหัวใจของคนโง่เขลาจะอยู่ข้างหลังลิ้นของเขา"
(มีซานุลฮิกมะฮ์, เรย์ ชะฮ์รี, เล่ม 4, หน้า 2778)
ฮะดีษ (วจนะ) บทนี้ ถือเป็นอมตะวาจาอันลึกซึ้งของท่านอิมามอะลี อิบนิ อบีฏอลิบ (อ.) หากจะถอดความหมายให้เข้าใจง่ายๆ ในภาษาไทย คือ :
▪️ คนฉลาด จะใช้ "ความคิดและหัวใจ" ไตร่ตรองก่อนที่จะพูดเสมอ
▪️ คนโง่เขลา จะ "พูด" ออกไปก่อน แล้วค่อยใช้หัวใจหรือความรู้สึกนึกคิดตามมาทีหลัง
บทเรียนและแง่คิดที่ได้รับ
คำกล่าวนี้ให้ปรัชญาในการดำเนินชีวิตและการสื่อสารที่ลุ่มลึก ซึ่งสามารถแบ่งออกเป็นบทเรียนสำคัญได้ดังนี้ :
1. การคิดก่อนพูด
▪️ สำหรับคนมีปัญญา (الْعَاقِل) : หัวใจและสติปัญญาคือ "ผู้ควบคุม" ลิ้น ก่อนที่คำพูดจะหลุดออกจากปาก เขาจะนำคำพูดนั้นไปกลั่นกรองในใจก่อนว่า คำพูดนี้มีประโยชน์ไหม เที่ยงตรงไหม และจะส่งผลกระทบต่อผู้ฟังอย่างไร หากเห็นว่าดีจึงพูด หากเห็นว่ามีโทษเขาจะเงียบ
▪️ สำหรับคนเขลา (الْأَحْمَق) : ลิ้นเป็นนายของหัวใจ เขาพูดทุกอย่างที่แวบเข้ามาในหัว โดยไม่มีการสกัดกั้นหรือไตร่ตรอง ทำให้บ่อยครั้งต้องมานั่งเสียใจภายหลังกับคำพูดที่จุดชนวนความขัดแย้งหรือทำร้ายจิตใจผู้อื่น
2. ความเงียบคืออาภรณ์ของผู้รู้
▪️ คำกล่าวนี้สอนให้เราเห็นคุณค่าของการ "ฟังและคิด" ให้มากกว่า "การพูด"
▪️ คนฉลาดไม่ได้พูดทุกอย่างที่เขาคิด แต่เขาคิดทุกอย่างที่เขาจะพูด การนิ่งเงียบเพื่อใช้ความคิดไม่ได้แปลว่าไม่มีความรู้ แต่เป็นการแสดงออกถึงความรับผิดชอบต่อคำพูดของตนเอง
3. ลิ้นสามารถเป็นได้ทั้งคุณและโทษ
▪️ อวัยวะที่เล็กที่สุดอย่าง "ลิ้น" มีอานุภาพมหาศาล มันสามารถสร้างมิตรภาพที่ยิ่งใหญ่ หรือทำลายความสัมพันธ์ที่ยาวนานลงได้ในพริบตา
▪️ ประโยคนี้เตือนสติให้เราตระหนักรู้เท่าทันอารมณ์ของตัวเอง ไม่ปล่อยให้ความโกรธ ความโลภ หรือความประมาทมาขับเคลื่อนลิ้นให้พูดในสิ่งที่จะกลับมาทำร้ายตัวเองในภายหลัง
สรุปแง่คิดเตือนใจ
บทเรียนจากคำสอนเตือนสติประโยคนี้สอนให้เรา "ฝึกบริหารจัดการคำพูดด้วยสติปัญญา" เพื่อไม่ให้คำพูดเดินนำหน้าความเหมาะสม หากเราอยากเป็นคนที่มีสติปัญญา (عاقل) เราต้องย้าย "ลิ้น" ไปไว้ข้างหลัง "หัวใจ" โดยการหยุดคิด ทบทวน และประเมินผลลัพธ์ทุกครั้งก่อนที่จะเปล่งวาจาใดๆ ออกไป
บทความ : เชคมูฮัมมัดนาอีม ประดับญาติ
Copyright © 2026 SAHIBZAMAN.NET- สื่อเรียนรู้อิสลามสำหรับอิสระชนคนรุ่นใหม่