การพัฒนาตนเองและการใช้เวลาอย่างคุ้มค่าตามหลักการดำเนินชีวิตของอิสลาม มุสลิมที่ดีไม่ควรพึงพอใจกับการอยู่กับที่ วันนี้เราต้องดีกว่าเมื่อวาน เมื่อใดเราทำให้ชีวิตหยุดนิ่งอยู่กับที่ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของอิบาดะห์ (การเคารพภักดี) ความรู้ คุณธรรม หรือแม้แต่การงานทางโลก หากวันนี้เราไม่ได้ทำความดีเพิ่มขึ้น หรือไม่ได้เรียนรู้สิ่งใหม่เลย เมื่อเทียบกับเมื่อวาน เท่ากับเราได้ "ขาดทุน" เวลาอันมีค่าไปโดยเปล่าประโยชน์

     ท่านอิมามญะอ์ฟัร อัซ-ซอดิก (อ.) กล่าวว่า :

مَنِ اعتَدَلَ يَوماهُ فهُو مَغبونٌ، ومَن كانَ في غَدِهِ شَرّاً مِن يَومِهِ فهُو مَفتونٌ، ومَن لَم يَتَفَقَّدِ النُقصانَ في نفسِهِ دام نَقصُهُ، ومَن دامَ نَقصُهُ فالمَوتُ خَيرٌ لَهُ

     "ผู้ใดที่สองวันของเขาเท่าเทียมกัน (ไม่มีความก้าวหน้า) ดังนั้นเขาคือผู้ขาดทุน และผู้ใดที่วันพรุ่งนี้ของเขาแย่กว่าวันนี้ ดังนั้นเขาคือผู้ถูกทดสอบ (หรือหลงระเริงในทางที่ผิด) และผู้ใดที่ไม่ตรวจสอบความบกพร่องของตนเอง ความบกพร่องของเขาก็จะคงอยู่ต่อไป และผู้ใดที่ความบกพร่องของเขาคงอยู่ต่อไป ความตายย่อมดีกว่าสำหรับเขา"

(บิฮารุลอันวาร, มัจญ์ลิซี, เล่ม 78, หน้า 277)

     ฮะดีษที่ยกมานี้ มีความหมายที่ลึกซึ้งเกี่ยวกับการพัฒนาตนเองและการใช้เวลาอย่างคุ้มค่าตามหลักการดำเนินชีวิตของอิสลาม โดยมีคำอธิบายบทเรียนและแง่คิดดังนี้

อธิบายบทเรียนและแง่คิดสำคัญ

    ฮะดีษนี้ถูกแบ่งออกเป็น 4 ส่วนหลัก ซึ่งให้บทเรียนในการบริหารชีวิตและจิตวิญญาณดังนี้ :

    1. การหยุดนิ่งอยู่กับที่ คือความขาดทุน (مَنِ اعتَدَلَ يَوماهُ فهُو مَغبونٌ)

• บทเรียน : มุสลิมที่ดีไม่ควรพึงพอใจกับการอยู่กับที่ วันนี้เราต้องดีกว่าเมื่อวาน ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของอิบาดะห์ (การเคารพภักดี) ความรู้ คุณธรรม หรือแม้แต่การงานทางโลก หากวันนี้เราไม่ได้ทำความดีเพิ่มขึ้น หรือไม่ได้เรียนรู้สิ่งใหม่เลย เมื่อเทียบกับเมื่อวาน เท่ากับเราได้ "ขาดทุน" เวลาอันมีค่าไปโดยเปล่าประโยชน์

    2. การย่ำแย่ลง คือสัญญาณอันตราย (ومَن كانَ في غَدِهِ شَرّاً مِن يَومِهِ فهُو مَفتونٌ)

• บทเรียน : หากวันพรุ่งนี้ของเราแย่กว่าวันนี้ (เช่น ละเลยการนมาซมากขึ้น ทำบาปมากขึ้น หรือขี้เกียจมากขึ้น) แสดงว่าเรากำลังเผชิญกับ ฟิตนะห์ (สิ่งทดสอบหรือความหลงผิด) ที่กำลังดึงเราให้ต่ำลง เป็นสัญญาณเตือนว่าหัวใจและอีหม่าน (ความศรัทธา) กำลังอ่อนแอลงและต้องการการเยียวยาอย่างเร่งด่วน

    3. ความสำคัญของการตรวจสอบตนเอง (มุฮาซะบะฮ์) (ومَن لَم يَتَفَقَّดِ النُقصانَ في نفسِهِ دام نَقصُهُ)

• บทเรียน : มนุษย์ทุกคนไม่มีใครสมบูรณ์แบบ แต่สิ่งสำคัญคือ "ต้องรู้ตัว" หากเราไม่เคยหันกลับมามอง ตรวจสอบ หรือทบทวนข้อผิดพลาดและข้อบกพร่องของตัวเองเลย เราก็จะไม่เห็นจุดที่ต้องแก้ไข และความบกพร่องนั้นก็จะเกาะติดเป็นนิสัยและอยู่กับเราตลอดไป

    4. คุณค่าของการมีชีวิตอยู่ (ومَن دامَ نَقصُهُ فالمَوتُ خَيرٌ لَهُ)

• บทเรียน : ประโยคที่ว่า "ความตายย่อมดีกว่าสำหรับเขา" ไม่ได้หมายความถึงการแช่งให้ตายหรือสนับสนุนให้สิ้นหวังในชีวิต แต่เป็นการเปรียบเปรยให้เห็นว่า คุณค่าของการมีชีวิตอยู่คือการปรับปรุงตนเอง หากคนเรามีชีวิตอยู่เพื่อสร้างบาป เพิ่มความบกพร่อง และดิ่งลงเหวทุกวันโดยไม่คิดจะแก้ไข การตายไปก่อนที่จะทำบาปมากกว่านี้ อาจจะเป็นผลดีกับเขามากกว่า ดังนั้น ตราบใดที่ยังมีลมหายใจ เราต้องใช้มันเพื่อการเตาบะฮ์ (กลับเนื้อกลับตัว) และพัฒนาตนเอง

สรุปแง่คิดเพื่อการนำไปใช้

• ประเมินตัวเองทุกวัน (Self-Reflection) : ก่อนนอนลองทบทวนดูว่า วันนี้เราได้ทำอะไรที่เป็นประโยชน์บ้าง มีข้อผิดพลาดอะไรที่ต้องแก้ไขในวันพรุ่งนี้

• ตั้งเป้าหมายเล็ก ๆ : พยายามเพิ่มพูนความดีทีละนิด เช่น วันนี้เพิ่มการอ่านอัลกุรอานสัก 1 หน้า หรือยิ้มแย้มแจ่มใสให้ผู้คนมากขึ้นกว่าเมื่อวาน

• ตระหนักถึงคุณค่าของเวลา : เวลาที่ผ่านไปแล้วไม่มีวันย้อนกลับ จงใช้วันนี้ให้คุ้มค่าที่สุดเพื่อดุนยา (โลกนี้) และอาคิเราะฮ์ (โลกหน้า)

บทความ : เชคมุฮัมมัดนาอีม ประดับญาติ

Copyright © 2026 SAHIBZAMAN.NET-สื่อเรียนรู้อิสลามสำหรับอิสระชนคนรุ่นใหม่