โองการในคัมภีร์อัลกุรอาน บท อัล-อิสรออ์ โองการที่ 23-24 ซึ่งเป็นหนึ่งในบทบัญญัติที่สำคัญที่สุดในอิสลามว่าด้วย "การทำความดีต่อบิดามารดา" อันเป็น "ธรรมนูญแห่งความกตัญญู" ที่สอนให้ลูกทุกคนตระหนักว่า พ่อแม่ไม่ใช่ภาระในยามแก่เฒ่า แต่ท่านคือ "ประตูสวรรค์" ที่เปิดโอกาสให้เราได้ปรนนิบัติเพื่อแสวงหาความโปรดปรานจากพระผู้เป็นเจ้า
พระผู้เป็นเจ้า ผู้ทรงสูงส่ง ทรงตรัสว่า :
وَقَضَىٰ رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا ۚ إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِندَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ كِلَاهُمَا فَلَا تَقُل لَّهُمَا أُفٍّ وَلَا تَنْهَرْهُمَا وَقُل لَّهُمَا قَوْلًا كَرِيمًا
"และพระผู้อภิบาลของเจ้าทรงบัญชาว่า พวกเจ้าอย่าเคารพภักดีผู้ใดนอกจากพระองค์เพียงองค์เดียว และจงทำความดีต่อบิดามารดา (อย่างนอบน้อมที่สุด) เมื่อผู้ใดในทั้งสองหรือทั้งสองคนบรรลุสู่วัยชราอยู่กับเจ้า ดังนั้นเจ้าอย่ากล่าวแก่ทั้งสองว่า 'อุฟ' (คำอุทานแสดงความรำคาญ/เบื่อหน่าย) และอย่าขู่เข็ญ (ตวาด) ทั้งสอง และจงพูดแก่ทั้งสองด้วยถ้อยคำที่มีเกียรติ (อ่อนโยน)" (อายะฮ์ที่ 23)
وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُل رَّبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيرًا
"และจงลดปีกแห่งความนอบน้อมลงแก่ทั้งสองด้วยความเมตตา และจงขอพรว่า 'ข้าแต่พระผู้อภิบาลของข้าพระองค์ ทรงโปรดเมตตาแก่ทั้งสอง เช่นเดียวกับที่ทั้งสองได้เลี้ยงดูข้าพระองค์มาตั้งแต่เยาว์วัย'" (อายะฮ์ที่ 24)
โองการนี้มาจากบท (ซูเราะฮ์) อัล-อิสรออ์ โองการ (อายะฮ์) ที่ 23-24 ในคัมภีร์อัลกุรอาน ซึ่งเป็นหนึ่งในบทบัญญัติที่สำคัญที่สุดในอิสลามว่าด้วย "การทำความดีต่อบิดามารดา"
บทเรียนและแง่คิดจากโองการ
บทเรียนจากอายะฮ์ (โองการ) นี้สามารถจำแนกออกเป็นหัวข้อหลัก ๆ เพื่อความเข้าใจง่าย ดังนี้ :
การเชื่อมโยงระหว่าง "สิทธิของอัลลอฮ์" และ "สิทธิของพ่อแม่"
▪️ อัลลอฮ์ทรงนำเอาคำสั่งให้ "เคารพภักดีพระองค์เพียงองค์เดียว" มาวางไว้คู่กับคำสั่งให้ "ทำความดีต่อพ่อแม่" ทันทีในประโยคเดียวกัน
▪️ สิ่งนี้สะท้อนให้เห็นว่า ในอิสลามแล้ว หน้าที่รองลงมาจากความศรัทธาต่อพระผู้เป็นเจ้า คือการกตัญญูกตเวทีและทำความดีต่อบิดามารดา ซึ่งถือเป็นหน้าที่อันยิ่งใหญ่สูงสุดในความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์ด้วยกัน
ข้อห้ามขั้นเด็ดขาดในการแสดงความรำคาญ
▪️ ห้ามกล่าวคำว่า "อุฟ" (أُفٍّ) : คำว่า "อุฟ" เป็นคำอุทานที่สั้นที่สุดที่แสดงถึงความเบื่อหน่ายหรือรำคาญใจ (เช่น การถอนหายใจใส่, การอุทาน 'เห้อ' หรือ 'ชิ')
▪️ แง่คิดที่ได้คือ ขนาดคำที่เล็กน้อยที่สุดอิสลามยังสั่งห้าม ดังนั้น การด่าทอ การขึ้นเสียง หรือการทำร้ายร่างกายและจิตใจพ่อแม่ จึงเป็นบาปใหญ่ที่ร้ายแรงกว่านั้นหลายเท่า
ศิลปะการสื่อสารกับพ่อแม่ (ด้วยความอ่อนโยน)
▪️ ห้ามตวาด (وَلَا تَنْهَرْهُمَا) : ห้ามใช้เสียงดัง ข่มขู่ หรือพูดจาหักหาญน้ำใจ
▪️ ต้องพูดด้วยถ้อยคำที่นอบน้อม (قَوْلًا كَرِيْمًا) : ต้องเลือกใช้คำพูดที่ให้เกียรติ ยกย่อง และทำให้อิ่มเอมใจ โดยเฉพาะอย่างยิ่งยามที่ท่านเข้าสู่วัยชรา ซึ่งเป็นวัยที่สภาพจิตใจของท่านจะมีความเปราะบางเป็นพิเศษ
การถ่อมตนอย่างที่สุด (ลดปีกแห่งความนอบน้อม)
▪️ อัลกุรอานใช้สำนวนเปรียบเทียบที่ลึกซึ้ง (Metaphor) คือ "การลดปีกแห่งความต้อยต่ำลงด้วยความเมตตา" เปรียบเหมือนนกที่หุบปีกและโน้มตัวลงมา
▪️ สื่อถึงการยอมศิโรราบ ความอ่อนน้อมถ่อมตน ไม่แสดงท่าทีอวดดี อวดฉลาด หรือวางอำนาจใส่พ่อแม่ แม้ว่าในตอนนั้นเราอาจจะมีฐานะ มีความรู้ หรือมีตำแหน่งหน้าที่การงานที่สูงส่งกว่าท่านก็ตาม
การตอบแทนด้วย "ดุอาอ์" (การขอพร)
▪️ หน้าที่ที่ไม่มีวันสิ้นสุด : อิสลามสอนให้ลูกกตัญญูไม่เพียงแค่การกระทำภายนอก แต่ต้องออกมาระดับจิตวิญญาณ โดยการขอพรให้อัลลอฮ์ทรงเมตตาท่าน ทั้งในตอนที่ท่านมีชีวิตอยู่และหลังจากที่ท่านล่วงลับไปแล้ว
▪️ ประโยคที่ว่า "เช่นเดียวกับที่ทั้งสองได้เลี้ยงดูข้าพระองค์มาตั้งแต่เยาว์วัย" เป็นการเตือนสติให้เรานึกถึงวันแรกที่เราลืมตาดูโลก ในวันที่เรายังอ่อนแอ ทำอะไรเองไม่ได้ มีเพียงพ่อแม่ที่โอบอุ้ม คอยเช็ดอุจจาระเช็ดปัสสาวะและป้อนข้าวให้ด้วยความรัก ดังนั้นเมื่อท่านชราภาพลงจนช่วยเหลือตัวเองไม่ได้ หน้าที่ของเราคือต้องดูแลท่านด้วยความรักแบบเดียวกัน
สรุปแง่คิดในการดำเนินชีวิต
อายะฮ์นี้ คือ "ธรรมนูญแห่งความกตัญญู" ที่สอนให้ลูกทุกคนตระหนักว่า พ่อแม่ไม่ใช่ภาระในยามแก่เฒ่า แต่ท่านคือ "ประตูสวรรค์" ที่เปิดโอกาสให้เราได้ปรนนิบัติเพื่อแสวงหาความโปรดปรานจากพระผู้เป็นเจ้า การดูแลท่านต้องประกอบด้วย 3 สิ่งคือ การกระทำที่ดี (الْإِحْسَانُ), คำพูดที่ให้เกียรติ (قَوْلٌ كَرِيْمٌ), และจิตใจที่เปราะบางด้วยความรักและเมตตา (رَحْمَةٌ)
บทความ : เชคมูฮัมมัดนาอีม ประดับญาติ
Copyright © 2026 SAHIBZAMAN.NET- สื่อเรียนรู้อิสลามสำหรับอิสระชนคนรุ่นใหม่