มนุษย์เราแม้จะมีสติปัญญาดีเพียงใด ก็ยังมีความจำกัด เราไม่สามารถรู้เหตุการณ์ล่วงหน้า ไม่สามารถมองเห็นผลกระทบซ่อนเร้น หรือเล่ห์เหลี่ยมที่ซับซ้อนของโลกนี้ได้ทั้งหมด นอกเสียจากมนุษย์ผู้ที่มีตักวา (เกรงกลัวที่จะทำบาปและมุ่งมั่นทำความดี) อัลลอฮ์จะทรงเป็นผู้ปกป้องเขาเอง ในเรื่องที่สติปัญญาของเขาคิดไม่ถึง หรือปกป้องเขาจากภัยอันตรายที่เขาไม่มีวันรู้เท่าทัน
ท่านอิมามมุฮัมมัด อัล-บากิร (อ.) กล่าวว่า :
إِنَّ اللّٰهَ عَزَّ وَجَلَّ يَقِي بِالتَّقْوَىٰ عَنِ الْعَبْدِ مَا عَزُبَ عَنْهُ عَقْلُهُ، وَيُجَلِّي بِالتَّقْوَىٰ عَنْهُ عَمَاهُ وَجَهْلَهُ
"แท้จริงอัลลอฮ์ ผู้ทรงเกรียงไกรและผู้ทรงสูงส่ง จะทรงปกป้องบ่าวด้วยความยำเกรง (ตักวา) จากสิ่งที่สติปัญญาของเขาไปไม่ถึง (หรือสิ่งที่เขาขาดความรู้เท่าทัน) และทรงขจัดความมืดบอดและความเขลาให้หมดไปจากเขาด้วยความยำเกรงนั้น"
(อัล-กาฟี, เล่ม 8, หน้า 52)
ฮะดีษบทนี้ของอิมามมุฮัมมัด อัล-บากิร (อ.) เป็นหนึ่งในบทเรียนที่ลึกซึ้งซึ่งชี้ให้เห็นถึง "คุณค่าและพลังของความยำเกรง (ตักวา)" ที่ส่งผลต่อสติปัญญาและการดำเนินชีวิตของมนุษย์
การอธิบายบทเรียน และแง่คิดที่ได้รับจากฮะดีษนี้ มีรายละเอียดดังนี้
การอธิบายบทเรียน
ฮะดีษนี้แบ่งส่วนสำคัญออกเป็น 2 มิติ คือ "การปกป้อง" และ "การเปิดทางสว่าง" โดยมี "ตักวา" หรือความยำเกรงต่อพระเจ้าเป็นกุญแจสำคัญ :
- มิติที่ 1 : การปกป้องในสิ่งที่ปัญญาไปไม่ถึง (يَقِي بِالتَّقْوَىٰ ... مَا عَزُبَ عَنْهُ عَقْلُهُ)
มนุษย์เราแม้จะมีสติปัญญาดีเพียงใด ก็ยังมีความจำกัด เราไม่สามารถรู้เหตุการณ์ล่วงหน้า ไม่สามารถมองเห็นผลกระทบซ่อนเร้น หรือเล่ห์เหลี่ยมที่ซับซ้อนของโลกนี้ได้ทั้งหมด แต่ท่านอิมามบากิร (อ.) บอกว่า เมื่อมนุษย์มีตักวา (เกรงกลัวที่จะทำบาปและมุ่งมั่นทำความดี) อัลลอฮ์จะทรงเป็นผู้ปกป้องเขาเอง ในเรื่องที่สติปัญญาของเขาคิดไม่ถึง หรือปกป้องเขาจากภัยอันตรายที่เขาไม่มีวันรู้เท่าทัน
- มิติที่ 2 : การขจัดความมืดบอดและความเขลา (وَيُجَلِّي بِالتَّقْوَىٰ عَنْهُ عَمَاهُ وَجَهْلَهُ)
คำว่า "ความมืดบอด" (عَمى) ในที่นี้ไม่ได้หมายถึงตาบอดทางกายภาพ แต่หมายถึง "ตาใจบอด" ที่มองไม่เห็นความจริง แยกแยะถูกผิดไม่ออก ส่วน "ความเขลา" (جَهْل) คือความไม่รู้และการใช้อารมณ์ใฝ่ต่ำ ฮะดีษนี้ยืนยันว่า ตักวาจะเป็นเครื่องมือขจัดเมฆหมอกเหล่านี้ ทำให้จิตใจของมนุษย์สว่างไสว สามารถมองเห็นสัจธรรมได้อย่างทะลุปรุโปร่ง
แง่คิดที่ได้รับจากฮะดีษ
- "ตักวา" คือโล่กำบังภัยที่มองไม่เห็น : ในชีวิตประจำวัน เรามักเจอการทดสอบ อุปสรรค หรือการหลอกลวงที่เราตามไม่ทัน การยึดมั่นในศีลธรรมและความยำเกรงต่อพระเจ้า จะเป็นเกราะคุ้มกันที่พระองค์ทรงประทานให้เราโดยที่เราไม่รู้ตัว
- ศีลธรรมนำมาซึ่งสติปัญญา : ความรู้ไม่ได้เกิดจากการอ่านตำราอย่างเดียว แต่ "ความรู้ที่แท้จริง" (วิสัยทัศน์อันกระจ่างแจ้ง) เกิดจากจิตใจที่สะอาดบริสุทธิ์ เมื่อเราลดละบาป (มีตักวา) อัลลอฮ์จะทรงเปิดตาใจให้เรามองเห็นสิ่งต่าง ๆ ตามความเป็นจริง ไม่ถูกกิเลสหรือตัณหามาบดบัง
- ทางรอดจากความเขลา : หากต้องการหลุดพ้นจากความโง่เขลาและการตัดสินใจที่ผิดพลาด การสร้างความยำเกรงในใจคือวิธีที่ยั่งยืนที่สุด เพราะมันจะเชื่อมโยงมนุษย์เข้ากับแหล่งกำเนิดแห่งความรอบรู้ นั่นคืออัลลอฮ์ (ซบ.)
บทความ : เชคมุฮัมมัดนาอีม ประดับญาติ
Copyright © 2026 SAHIBZAMAN.NET-สื่อเรียนรู้อิสลามสำหรับอิสระชนคนรุ่นใหม่